KATILIMCI BÜTÇE NEDİR ?

İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ

İstanbul Büyükşehir Belediyesi 16 Milyon için insan odaklı, adil ve ortak akla dayalı belediyecilik hizmeti sunmak, yerel demokrasiyi güçlendirmek, şeffaf ve katılımcı bir yönetim anlayışını hakim kılmak amacıyla, Türkiye’nin en geniş kapsamlı “Katılımcı Bütçe Modeli” ile önemli bir adım daha atıyor.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi atılım yıllarında yeni belediyecilik anlayışı çerçevesinde bütçe harcamaları konusunda kamu yararı önceliğiyle hareket ediyor ve halkın yararına olacak projelerin devreye alınmasını ve harcamaların yapılmasını öngörüyor. Bu doğrultuda, belediye hizmetlerine yönelik kararların alınmasında İstanbulluların mevcut süreçlere dâhil edilmesi ve yurttaş katılımını mümkün kılacak yeni mekanizmaların oluşturulması amacıyla İBB, 2021 yılının Haziran ayı itibarıyla Katılımcı Bütçe Modeli’ni hayata geçirdi.

Katılımcı Bütçe Modeli

Katılımcı bütçe modeli; halkın yerel ölçekte doğrudan bütçe harcamaları ve öncelikleri ile ilgili kararlara aktif katılımı anlamına geliyor. Şeffaflık, hesap verilebilirlik ve kaynakların adil bir şekilde tahsis edilmesi gibi hususlar çerçevesinde şekillenen yeni bir yönetim anlayışını destekleyen katılımcı bütçe modeli; kentlilerin ihtiyaç bildirme, fikir önerme ya da oy verme gibi çeşitli biçimlerle bütçenin tamamı ya da bir kısmının nasıl harcanacağına dair kararlara katıldığı bir süreci tarif ediyor. Katılımcı bütçe modelinin temel amacı, vatandaşların aktif katılımını esas alarak, birbirinden farklı proje modellerinin ve uygulama biçimlerinin demokrasi pratiği içerisinde değerlendirilmesine imkân sağlamak.

Dolayısıyla bu model kentlilerin kamu kaynaklarının ne şekilde kullanıldığını izleme, sosyal politikalar arasında tercihte bulunma ve kamusal kaynakları önceliklerine göre sınıflandırma fırsatını elde etmelerini sağlayacak. Aynı zamanda yukarıdan aşağıya doğru bütçeleme yapılması yönündeki genel eğilimin aksine; şeffaflığı, hesap verilebilirliği arttırma ve sosyal adaletin sağlanması adına da önemli bir adım olacak.

Dünyada ve Türkiye’de Katılımcı Bütçe Deneyimleri

Dünyada katılımcı bütçe uygulamalarına Brezilya’nın Porto Alegre kentindeki deneyim öncülük etti. 2000’li yılların başından itibaren hızla Latin Amerika, Avrupa ve Afrika şehirlerine yayıldı. Bu dönemde, demokratik, şeffaf ve katılımcı yönetim ilkelerini hayata geçirilmesinde Katılımcı Bütçenin son derece etkili olduğu görüldü.

Son on yıldır, Katılımcı bütçe uygulamaları çok geniş bir coğrafyadaki yeni yorumlarla çeşitlendi. Yönetim sistemleri birbirinden farklılık taşısa bile, Kuzey Amerika, Rusya, Çin ve Pasifik ülkelerinde merkezi hükümetlerce yasal çerçeveleri oluşturulan uygulamalar kalıcı bir hal aldı.

Günümüzde katılımcı bütçe uygulamaları Birleşmiş Milletler ’in öncülük ettiği “Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine” ulaşmak için bir toplumsal kaynak olarak kabul görüp evrensel bir nitelik kazandı.

Türkiye’de ise katılımcı bütçe; Ankara, Eskişehir, Fatsa, Nilüfer, Çanakkale, Batman, Diyarbakır ve Şişli’de toplumcu belediye anlayışı içinde kendine yer buldu.

Dünya’daki deneyimlere hızla ayak uydurmak ve evrensel nitelikte uygulamalara kavuşmak için ilçe belediyelerinin yanı sıra büyükşehir belediyelerinin rolü, atacağı cesur adımlar son derece belirleyici olacak.

İstanbul’da Katılımcı Bütçe

Yerel demokrasiyi geliştirmek amacıyla şeffaflık, hesap verebilirlik ve kapsayıcılık ilkelerinin temelinde İstanbul’da katılımcı bütçe modeli yerel yönetimlerde dayanışma ve uzlaşma kültürünü geliştirmek, iş birliklerini güçlendirmek ve temel hak ve hizmetlere erişimde sosyal adaleti sağlama amacıyla tasarlandı. Katılımcı bütçe modeli çerçevesinde belirlenen temel ilke ve hedefler;

  • ● Kamu yönetiminde hesap verme sorumluluğunun yerleştirilmesi,
  • ● Kent paydaşlarına kamu kaynaklarının ne şekilde kullanıldığını bilme ve söz konusu kaynakları önceliklerine göre sınıflandırma olanağının sunulması,
  • ● Toplumda aidiyet ve dayanışma duygusunun yaratılması,
  • ● Yaşam kalitesini iyileştirmek için bütçe fonlarının ve diğer kamu kaynaklarının en çok ihtiyaç duyulan alanlar için kullanılması,
  • ● Bütçe harcama kararlarının alınması sürecinde özellikle kadınların, gençlerin, yaşlıların, engelli bireylerin, göçmenlerin, azınlıkların ve dezavantajlı nüfus gruplarının seslerini duyurmalarının ve kentin yönetişim sürecinde aktif rol almalarının kolaylaştırılması,
  • ● Kamu hizmetlerinin herkes için eşit, adil ve şeffaf bir şekilde kullanılması ve dağıtılması,
  • ● Hemşehriler ve kamu yöneticileri arasında güven duygusunun ve işbirliğinin sağlanması olarak belirlendi.

İBB Katılımcı Bütçe Modeli beş aşamadan oluşuyor:

  • 1. Fikir, Öneri ve Proje Başvurularının Alınması: 12 yaş ve üstü tüm İstanbullular bireysel ya da örgütlü olarak (STK’lar, meslek odaları, tüzel kişiliği olmayan inisiyatif, platformlar, İstanbul’daki kent konseylerinin meclis ve çalışma grupları) ilgilendikleri temalarda, İstanbul’da gördükleri bir soruna veya doğan ihtiyaca çözüm getiren fikir ve projelerini iletecekler. Proje teklifleri ve fikirler dijital platformlar, ilçe kent konseyleri, muhtarlar buluşması ve İstanbul Kent Konseyi çalışma grupları aracılığıyla toplanacak.

    Bu aşama 2-15 Ağustos 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilecek.
  • 2. Ön Değerlendirme ve Teknik Değerlendirme: Projeler ikametgâhı İstanbul olan kişi veya gruplarca sunulmuş olması, mevzuata göre İBB görev ve sorumluluk alanında olması, belediye politikaları, amaç ve hedefleri ile uyumlu olması gibi kapsam ve ön değerlendirme kriterlerine uygunluk açısından gözden geçirilecek, teknik değerlendirme kriterleri çerçevesinde ilgili birim yöneticileri, İstanbul Planlama Ajansı ve İstanbul Kent Konseyi’nin katılımı ile projelerin mali kaynak ihtiyacı tespit edilerek bütçe değeri belirlenecek.

    Ön değerlendirme kriterleri;
    • ● İkametgâhı İstanbul olan kişi veya STK’lar tarafından sunulmuş olması,
    • ● İBB görev ve sorumluluk alanında olması,
    • ● İBB Stratejik Planı amaç ve hedefleri ile uyumlu olması,
    • ● SMART hedeflere uygun olması (belirli, ölçülebilir, uygulanabilir, ilgili ve gerçekçi, belirli bir zaman diliminde gerçekleştirilebilecek)

    Teknik değerlendirme kriterleri;
    • ● Teknik ve yasal yapılabilirlik
    • ● Uygulama süresi
    • ● Uygulama bütçesi

    Bu aşama; 16-20 Ağustos 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilecek.

  • 3. Projelerin Oylamaya Sunulması:Ön ve teknik değerlendirmeleri geçen projelerin İstanbullular tarafından oylanması için “proje sepeti” sistemi devreye alınacak. Belirlenen üst sınıra göre önceliklendirilen projeler yine İstanbullular tarafından proje vitrinden seçilecek ve kişiler kendi proje sepetini oluşturarak oylamaya katılabilecek.
    Bu aşama; 21-29 Ağustos 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilecek.

  • 4. Oylama Sonuçlarının Değerlendirilmesi: Oylamada ilk sırada yer alan projeler belirlenen bütçe sınırı içerisinde kalacak şekilde değerlendirilerek ilan edilecek.

  • 5. Bütçe, Uygulama ve İzleme Çalışmalarının Yapılması: Oylama sonuçları neticesinde seçilen projelerin ilgili birimlerin bütçesine dâhil edilmesi ve projelerin gerçekleştirilmesi sürecinde kamuoyu ile paylaşılacak. Öneriler 1 Ocak 2022’den itibaren uygulamaya alınacak. Süreç ile ilgili tüm gelişmelere ilişkin detaylı bilgilendirmeler İstanbul Kent Konseyi tarafından düzenli olarak yapılacak.